Ρύζι (Oryza sativa)

 

ΓΕΝΙΚΑ

 

Η καλλιέργεια του Ρυζιού κατάγεται από τους τροπικούς και πιο συγκεκριμένα από την Νοτιοανατολική Ασία, Ταϊλάνδη. Καλλιεργείται σε περιοχές κοντά στους τροπικούς έως περιοχές εύκρατες. Έχει διάφορους τύπους που επιτρέπουν την καλλιέργεια πέρα από τις τροπικές περιοχές. Μάλιστα, έχουν σημειωθεί πολύ υψηλές αποδόσεις σε κλίματα που δεν ήταν τροπικά (Ιταλία π.χ.). Στη χώρα μας, σημειώνονται υψηλές αποδόσεις, όπως και στο άλλο εαρινό σιτηρό, το καλαμπόκι.

Υπάρχουν παγκοσμίως αλλά και στη χώρα μας δύο κυρίως τύποι ρυζιού που καλλιεργούνται: τα indica και τα japonica, ανάλογα με τις περιοχές από τις οποίες προέρχονται. Τα japonica χρησιμοποιούνται κυρίως για σούπες ενώ τα indica (μακρό-σπερμα ρύζια) χρησιμοποιούνται κυρίως για πιλάφι, γεμιστά κτλ. Στη χώρα μας, η αναλογία καλλιέργειας μεταξύ του indica και japonica είναι 80/20 αλλά αυτή η αναλογία μεταβάλλεται όλο και περισσότερο προς όφελος του japonica με τις συνεχείς εισαγωγές indica ρυζιού από την Ταϊλάνδη.

Το indica καλλιεργείται κυρίως στην περιοχή δυτικά της Θεσσαλονίκης όπου υπάρχουν συμβολές των ποταμών Γαλλικού, Λουδία, Αξιού και Αλιάκμονα. Είναι μια καλλιέργεια που έτσι όπως γίνεται στη χώρα μας απαιτεί συνέχεια νερό. Θέλει καλής ποιότητας και μεγάλο όγκο νερού. Δεύτερος σε σημασία νομός για την καλλιέργεια ρυζιού στη χώρα μας είναι η περιοχή των Σερρών, όπου καλλιεργούνται japonica ρύζια που επωφελούνται από τον ποταμό Στρυμόνα, τη λίμνη Κερκίνη μέχρι την περιοχή περίπου λίγο πάνω από τη Νιγρίτα. Επίσης καλλιεργείται και στο νομό Ημαθίας, Πιερίας σε σημαντικό βαθμό. Σε μικρότερο βαθμό, στο νομό Φθιώτιδας, το νομό Αιτωλοακαρνανίας, λίγο στο νομό Καβάλας και τον τελευταίο καιρό μπαίνουν ρύζια και στο νομό Έβρου κοντά στις εκβολές του Έβρου ποταμού.

 

ΕΔΑΦΟΚΛΙΜΑΤΙΚΕΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ

 

Τα τροπικής προέλευσης φυτά προτιμούν εδάφη ελαφρώς όξινα. Έτσι και το ρύζι όντας ένα φυτό τροπικής προέλευσης θέλει εδάφη με pH ελαφρώς όξινα έως ουδέτερα. Το εύρος pH είναι σχετικά μικρό: 6,5-7,5. Αν και προτιμά ελαφρώς όξινα pH, στην περιοχή που καλλιεργείται κυρίως στην Ελλάδα (Χαλάστρα) έχει αλκαλικά pH που μπορεί να φτάσουν μέχρι 8 pH. Είναι δηλαδή ασβεστούχα εδάφη και σε τέτοια εδάφη εμφανίζονται συνήθως ελλείψεις Fe και Zn. Εδώ αξίζει να σημειωθεί πως χρήσει θειικών λιπασμάτων μπορεί δυνητικά να βοηθήσει καθώς τα λιπάσματα αυτά είναι όξινα.

Τα japonica είναι πιο ανθεκτικά στις χαμηλές θερμοκρασίες γι’ αυτό καλλιεργούνται στις πιο ψυχρές περιοχές της χώρας μας στο εσωτερικό, στο νομό Σερρών. Όπως και για τα υπόλοιπα σιτηρά, η διάρκεια βλαστικής ανάπτυξης είναι αυτή που καθορίζει την πρωιμότητα. Αν θέλουμε να επιλέξουμε πρώιμες ποικιλίες, θα επιλέξουμε με κριτήριο το στάδιο του ξεσταχυάσματος. Η ιδανική θερμοκρασία του νερού για το φύτρωμα είναι 12 οC είναι άριστη. Όπως αναφέρθηκε και στο καλαμπόκι αλλά ισχύει γενικά για τα τροπικής προέλευσης αγρωστώδη: θέλουμε υψηλές θερμοκρασίες αλλά μεγάλο θερμοκρασιακό εύρος μέρα με νύχτα (καλαμπόκι: 31 οC ημέρα, 16 οC νύχτα).

 

Η καλλιέργεια για την μέγιστη απόδοση σε καλά εδάφη χρειάζεται περίπου 1000-1300 mm. Ο κύριος όγκος άρδευσης γίνεται δια ροής γεμίζοντας νερό από τα κανάλια. Μικρό ποσοστό γίνεται με στάγδην άρδευση. Σε παθογενή εδάφη θέλουμε σχεδόν τριπλάσιες ποσότητες νερού (3000-4000 mm) γιατί η αλατότητα στρεσάρει τα φυτά οπότε οι παραγωγοί μπαίνουν και αδειάζουν τα κανάλια και ξαναγεμίζουν τα τηγάνια με καλής ποιότητας νερό για να μειωθεί το στρες των αλάτων. Αρχικά προσθέτουμε νερό μέχρι τα 10 cm ώστε να μπορέσει να φτάσει το φως στον έφαφος και να φυτρώσουν οι σπόροι. Σε μεγαλύτερο βάθος, καθυστερείτε η ανάπτυξη των φυτών. Όταν το φυτό βρίσκεται στα 3-5 φύλλα, τότε αυξάνεται στα 15 cm το νερό, ειδικά αν εμφανιστούν ζιζάνια (για περιορισμό της ανάπτυξης τους).

Αυτό που γίνεται είναι να έχουμε ρύζι με συνεχή κατάκλιση οπότε βάζοντας καλής ποιότητας νερό, από τα ποτάμια, αυτό έχει σαν αποτέλεσμα να μετακινεί, “σπρώχνει” τα άλατα σε ένα βάθος περίπου 30-40 cm μέσα στο έδαφος. Με αυτόν τον τρόπο, η ριζόσφαιρα μένει ελεύθερη από άλατα καθώς το ριζικό σύστημα του ρυζιού είναι επιφανειακό, περίπου στα 20 cm.

Οι μεγαλύτερες απαιτήσεις (νερό και θρέψη) είναι στο κριτικό στάδιο: 15 ημέρες πριν και μετά την άνθιση των ταξιανθιών - εκεί πάμε και δίνουμε τον όγκο νερού που έχουμε διαθέσιμο.

 

Σε τι θερμοκρασίες φυτρώνει το ρύζι;

Η θερμοκρασία βάσης με την οποία επιτυγχάνεται το φύτρωμα στο ρύζι είναι 12 οC στο νερό.

Τι θερμοκρασίες απαιτεί για καλή ανάπτυξη;

Το εύρος θερμοκρασίας στο οποίο αναπτύσσεται βέλτιστα η καλλιέργεια είναι 25-32 οC με άριστη θερμοκρασία τους 27 οC.

Ποιες οι μέγιστες θερμοκρασίες πάνω από τις οποίες θα αντιμετωπίσει προβλήματα η καλλιέργεια;

Μέγιστη θερμοκρασία για την καλλιέργεια είναι 32οC. Θερμοκρασίες >32 οC μειώνουν την δυναμική της καλλιέργειας καθώς δρα αρνητικά στην γονιμοποίηση των σπόρων και την φωτοσυνθετική ικανότητα των φυτών οδηγώντας έτσι και σε κακό γέμισμα των σπόρων.

 

ΣΠΟΡΑ

 

Το ρύζι στην χώρα μας σπέρνεται ανάλογα την περιοχή, συνήθως την πρώτη εβδομάδα του Μαΐου ανάλογα με τις επικρατούσες καιρικές συνθήκες.

Επειδή το ρύζι είναι μια καλλιέργεια που γίνεται σε βαριά εδάφη, πολλές φορές με άσχημες συνθήκες, σε εδάφη που έχουν κρατήσει νερό και μάλιστα επειδή είναι και αλατούχα τα εδάφη, η συγκράτηση του νερού είναι ακόμα ισχυρότερη και αντιμετοπίζουμε δυσκολίες στο να προετοιμάσουμε τα χωράφια για τη σπορά. Το καλύτερο που έχουμε να κάνουμε είναι να οργώσουμε έγκαιρα: αμέσως μετά τη συγκομιδή, το φθινόπωρο, μέσα στον Οκτώβριο, Νοέμβριο αν το επιτρέψουν οι συνθήκες, σε ένα βάθος 20 cm (το βάθος που αναπτύσσεται η ριζόσφαιρα του ρυζιού). Αν έχουμε εδάφη που έχουν υψηλές συγκεντρώσεις σε άλατα(παθογενή) όπως τα εδάφη προς τη θάλασσα, στην περιοχή Χαλάστρας ή υπάρχει κόκκινο ρύζι (ζιζάνιο), τότε πρέπει να οργώσουμε σε μεγαλύτερο βάθος για να αναστρέψουμε το έδαφος και να μεταφέρουμε τα άλατα και τους σπόρους του κόκκινου ρυζιού σε μεγάλο βάθος έτσι ώστε να μειώσουμε όσο γίνεται το μόλυσμα από το κόκκινο ρύζι και να μην μπορέσουν την άνοιξη να ανέλθουν στην επιφάνεια και να φυτρώσουν οι σπόροι.

Πρέπει να πάμε να σπείρουμε αμέσως μετά την κατάκλιση, όσο γίνεται συντομότερα γιατί αν παραμείνει το νερό στα τηγάνια χωρίς να έχουμε σπείρει, τότε μπορεί λόγω της καταβύθισης της αργίλου να δημιουργηθεί μια κρούστα στην επιφάνεια του εδάφους και να μην μπορέσει να φυτρώσει ο σπόρος. Επιδιώκουμε να έχουμε 100-200 φυτά/m2 σαν πυκνότητα σποράς. Η ποσότητα για μια τέτοια πυκνότητα είναι περίπου στα 25 kg και πάντα ο σπόρος του ρυζιού είναι ντυμένος (με τα λέπυρα). Ο σπόρος μπορεί να είναι είτε ξηρός είτε να έχει ενυδατωθείΛΙΠΑΝΣΗ

 

Φυτικό είδος

  N

P2O5

 K2O*

Ρυζι

16

4-8

6-10

 

*Η λίπανση με Κάλιο (K2O) και επιμέρους στοιχείων στα ελληνικά εδάφη δεν κρίνεται απαραίτητη παρά μόνο αν έχει διαπιστωθεί έλλειψη.

Το ρύζι θέλει μεγάλες ποσότητες αζώτου και μάλιστα πρέπει να κατανεμηθούν σωστά - το 40% χορηγείται ως βασικό, ενσωματώνεται με την ειδική φρέζα που αναφέρθηκε και το υπόλοιπο 60% γίνεται σε δύο δόσεις επιφανειακά, το 40% δίνεται στο αδέλφωμα (το κύριο μέρος της απόδοσης στο ρύζι δίνεται από το μεγάλο αριθμό φοβών) και το υπόλοιπο 20% χορηγείται λίγο πριν το ξεστάχυασμα, λίγο πριν την έκπτυξη της φόβης. Το κρίσιμο στάδιο είναι δύο εβδομάδες πριν και μετά την άνθιση.

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΒΑΣΙΚΗΣ ΛΙΠΑΝΣΗΣ

 

ΤΥΠΟΣ ΛΙΠΑΣΜΑΤΟΣ

Χρόνος εφαρμογής

Δόση* (Kg/στρ.)

Á       30-10-10+1.5Zn

 

 

 

 

 

Βασική λίπανση

-

Περίοδος σποράς

40-50

Á       30-10-10+0.5Zn

 

40-50

Á       31-8-12+0.5Zn

 

40-50

Á       31-8-12+1.5Zn

 

40-50

Á       35-5-5+1.5Zn

 

40-50

Á       31-8-13

 

40-50

 

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΚΗΣ ΛΙΠΑΝΣΗΣ

 

ΤΥΠΟΣ ΛΙΠΑΣΜΑΤΟΣ

Χρόνος εφαρμογής

Δόση* (Kg/στρ.)

Á       21-0-0

 

 

Επιφανειακή λίπανση

-

Περίοδος μεταξύ 6ου-8ου φύλου

 

40-50

Á       35-0-0

 

30-40

Á       40-0-0

 

25-35

Á       40-0-0

 

 

Á       46-0-0

 

20-30